صنایع دستی لرستان در سه نوع متمایز عشایری، روستایی و شهری شکل گرفته‌اند. بیشتر تولیدات صنایع دستی عشایری به مصرف خانوار می‌رسند و کمتر به بازار عرضه می‌شوند. انواع صنایع‌دستی عشایر استان لرستان عبارت‌اند از: سیاه چادر، چیت، قالی و گلیم. صنایع دستی روستایی را قالی، گلیم، رنصنایع دستی لرستان در سه نوع متمایز عشایری، روستایی و شهری شکل گرفته‌اند. بیشتر تولیدات صنایع دستی عشایری به مصرف خانوار می‌رسند و کمتر به بازار عرضه می‌شوند. انواع صنایع‌دستی عشایر استان لرستان عبارت‌اند از: سیاه چادر، چیت، قالی و گلیم. صنایع دستی روستایی را قالی، گلیم، رنگرزی و جاجیم‌بافی تشکیل می‌دهند و عمده صنایع دستی شهری نیز خراطی، نمدبافی، قلم زنی، ورشوسازی، قالی، موج و گلیم بافی هستندگرزی و جاجیم‌بافی تشکیل می‌دهند و عمده صنایع دستی شهری نیز خراطی، نمدبافی، قلم زنی، ورشوسازی، قالی، موج و گلیم بافی هستند

قالیبافی از مهمترین رشته‌های فعال اقتصادی استان لرستان است که در حال حاضر متداول‌ترین صنعت‌دستی است. مراکز تولید قالی بیشتر در شهرهای خرم‌آباد، الیگودرز، دورود و روستاهای تابعه است. در فصل تابستان که روستائیان به کشاورزی اشتغال دارند، تولید آن کمتر است. نقوش قالی‌ها، نقش لچک، ترنج و با زمینه سرمه‌ای،‌ لاکی و کرم است

صنایع دستی لرستان همواره مجالی برای بروز ذوق و سلیقه لرستانی‌ها در ادوار تاریخ بوده است. از زمانی‌که گلیم‌ها و جاجیم‌های بافته شده دست زنان لر، زیبنده نمایشگاه‌های بین‌المللی شد و یا شاید از دورتر و هنگامی‌که اولین سماور ورشویی ایران به دست استاد میناگر در بروجرد ساخته شد و یا شاید حتی قبل‌تر از آن هنگامی‌که زیورآلات مفرغی آذین بخش گیسوان زنان لر بود، اوج هنرمندی این مردمان جهانیان را شگفت زده کرده بود

صنایع دستی لرستان همواره مجالی برای بروز ذوق و سلیقه لرستانی‌ها در ادوار تاریخ بوده است. از زمانی‌که گلیم‌ها و جاجیم‌های بافته شده دست زنان لر، زیبنده نمایشگاه‌های بین‌المللی شد و یا شاید از دورتر و هنگامی‌که اولین سماور ورشویی ایران به دست استاد میناگر در بروجرد ساخته شد و یا شاید حتی قبل‌تر از آن هنگامی‌که زیورآلات مفرغی آذین بخش گیسوان زنان لر بود، اوج هنرمندی این مردمان جهانیان را شگفت زده کرده بود

 

 

 

 

 

نویسنده : عارف

مردم شناسی به چند بخش تقسیم می شود

ایلات و طوایف...معشیت...مسکن ....موسیقی ....بازیهای محلی

۱-یلات و طوایف.

لرهاي لرستان به سان ساير نظام هاي ايلي و قبيله اي به ايلات و طوايف گوناگوني وابسته هستند و امروزه در نتيجه تحولات پنج دهه اخير ، ساختار اجتماعي آنها دچار دگرگوني فراواني گرديده است و كمتر ، موقعيت اجتماعي افراد براساس نسب و وابستگي هاي خانوادگي و طايفه اي مورد توجه قرار مي گيرد و بيشتر پايگاه اجتماعي آنان بصورت اكتسابي بوده و از راه وراثت و نسب مشخص نمي گردد و عبرات از

طایفه جودکی --ایلات درکوند--ایل پاپی --طایفه چگینی --ایل سکوند --ایل پیراوند--ایل دلفان --ایل حسنوند --طایفه کولی وند --طایفه سفوند --قلایی --گله دار--رک رک--سادات --لوتی ها --ایل بختیاری چهار لنگ --

 

 

 

۲-معشیت

عمده ترين شيوه هاي معيشت در لرستان عبارت است از : كشاورزي ، دامداري ، بخشهاي صنعتي و خدماتي

الف – كشاورزي(سنتي):

انواع كشاورزي : ديم ، آبي

نوع محصولات كشاورزي : گندم ، جو ، حبوبات ، صيفي جات ، باغداري

ابزار و وسايل كشاورزي :

كاشت : دار و برگ ( گاو آهن ) ، آلاگر ،

برداشت : داس ، ، شليت ( وسيله حمل بافه هاي گندم و جو )

برداشت : چو ( خرمنكوب سنتي ) ، گوجله ( خرمنكوبي با گاوهاي نر ( ورزا) ) ، آشير    ( شن ) ، پارو ، كيله و تره ( ظروف پيمايش ) ، بوزينه ، شواك ( وسيله حمل گندم و جو و حبوبات ) ، هور  ( وسيله حمل آرد ) ، دسر ( آسياب دستي ، سيركو ميركو ( هاون چوبي ) ، مكينه آسياب موتوري ، تاپو  ( وسيله نگهداري آرد و گندم ) ، چال گنم .

صنايع جديد : پارسيلون ( ساخت نخ نايلون ) ، ماشين سازي ( تهيه قطعات فلزي ) ، صنايع نظامي دورود ( ساخت قطعات اتومبيل ، لاستيك ) ، سنگ نما ، شيشه سازي ، چيني

صنايع جديد : پارسيلون ( ساخت نخ نايلون ) ، ماشين سازي ( تهيه قطعات فلزي ) ، صنايع نظامي دورود ( ساخت قطعات اتومبيل ، لاستيك ) ، سنگ نما ، شيشه سازي ، چيني  

ب – دامداري:

دامداري سنتي : بيشتر توسط عشاير كوچرو و روستائيان انجام مي پذيرد .

دامداري صنعتي : امروزه توسط صنايع دامداري ، مجتمع گوشت لرستان و واحدهاي دامپروري كوچك انجام مي گيرد .

ج- صنعت:

صنايع دستي : آهنگري ، جاجيم بافي ، ماشته بافي ، بافته هايي كه توسط زنان عشاير انجام مي گيرد ، آژيه كني  ( گيوه بافي ) ، سراجي ، خراطي ( نجاري ) ، ورشو سازي ، نمد مالي .

صنايع جديد : پارسيلون ( ساخت نخ نايلون ) ، ماشين سازي ( تهيه قطعات فلزي ) ، صنايع نظامي دورود ( ساخت قطعات اتومبيل ، لاستيك ) ، سنگ نما ، شيشه سازي ، چيني

۳-مسکن

مساكن ساكنين لرستان بر دو نوع است

• مساكن متحرك

• مساكن ثابت

• مساكن متحرك عبارتند از : دوار ( سياه چادر ) ، زمگه ، كولا

  اين نوع مساكن بيشتر مورد استفاده عشاير كوچرو مي باشند كه با بهره گيري از مصالح اطراف خود آن را تهيه و برپا مي كنند .

• 

• مساكن ثابت : اين نوع مساكن كه لير يا ساختمو گفته مي شود در مناطق روستايي و شهري مورد استفاده ساكنين مناطق مختلف مي باشد

• 

• 

• پوشاک.

• پوشاك سنتي بانوان عشاير لرستان

• جومه: نوعي پيراهن زنان لرستان كه بصورت آزاد , بلند وبدون يقه مي باشد.
  
  كلنجه:بالاپوش يراق دوزي شده اي است كه در بسياري موارد رويه جلوي آن را سكه دوزي وتزيين مي كنند.
  
  تره و گل وني:تره پارچه ابريشمي مخصوصي است كه زنان لر به سر مي بندند و به لري آن را (ساوه)مي گويند . تره را در حالت عادي مي بندندو براي شركت در مراسم وجشن و سور، نوعي از آنرا به نام (گل وني)كه رنگين است روي تره مي بندند

•   

• پوشاك سنتي مردان عشاير لرستان

• شال:پارچه بلند وسفيدي است به عرض 90-60سانتيمتروبه طول 9-6متراز جنس چلوار،كه آن را چند دور به كمر مي پيچانندوعلاوه بر آن در مواقع ضروري ازآن به عنوان كفن،پيچاندن جاي زخم ويا طناب از آن استفاده مي شود.
  
  ستره:قباي مخصوصي است كه اندازه آن تازير زانوبوده ، بيشتر درمواقع رسمي از آن استفاده مي شودواز قديمي ترين نوع پوشاك ايران است.
  
  كلاه نمدي:كلاه مدور بدون لبه اي است كه ازنمد ساخته شده است.
  
  كپنك يا فرجي:يك نوع قباي نمدي پشمي محكم است كه معمولا مورد استفاده چوپانان مي باشد.ودر مواقع جنگ از آن به عنوان لباس رزم استفاده مي شود, زيرا تركيب بسيار فشرده اي درساخت آن به كار رفته است.
  
  گيوه:نوعي كفش دست ساز محلي كه كف آن چرم ويا پلاستيك ضخيم ومحكمي است كه رويه آن به وسيله نخ تابيده
  بافته مي شود .
  
  چوغا:نوعي بالا پوش مردانه ،كه بيشتر در منطقه بختياري لرستان وچهار محال بختياري مورد استفاده قرار مي گيرد.جنس آن از پشم گوسفندومعمولاتوسط زنان بختياري بافته مي شود.

• موسيقي:

• موسيقي لرستان از تنوع و پيشينه اي كهن برخوردار است :

• موسيقي هاي آوازي ( كلامي )

• موسيقي هاي سازي

• الف – موسيقي هاي آوازي ( كلامي )

• 1- آواهاي كار -- برزگری --خرمنکوبی -گاهوله --شیردوشی -گاد دوشی --مشک زنی --برنج کوبی

• 2- آواهاي شادمانه ( عروسي

• سيت بيارم --بینا بینا --سوزه سوزه --بزران بزران

•  آواهاي عاشقانه

• كچكله شيرازي --کوش طلا --گندم خر --کیو دار کلنه دار --بزران

• كلام هاي ديني--- مويه ها --- آواهاي دلتنكي و غريبي--- آواهاي حماسي ---- آواهاي طنز ---آواهاي هجو--لالايي ها

• 

• 

• ب – موسيقي سازي

•   ب – موسيقي سازي --سرنا ، دهل ، كمانچه ( تال ) ، تنبك ( تمك ) ، دوزله ، بلور

• -مقام هاي شادي (عروسي)

• رقص ( سنگين سما ، دوپا ، سه پا ، شانه شكي ، اشكاري )--نوع ساز ( سرنا ، دهل ، تنبك و كمانچه )---رقص آواز ----مقام هاي سوگواري -نوع ساز ( دهل ، سرنا )----مقام هاي عاشقانه و دلتنگي( كمانچه ، تنبك )

• بازيهاي محلي--

      

•  

---

نویسنده : عارف

 

خبر از بهار مالگه و آمدن نوروز می داد : مردم همیشه با صفا و وفای لرستان از بزرگ و کوچک و پیر و جوان  وکودک نیز با جملاتی چون: مارک با ( مبارک باشد) عيدت مارك با   (عیدت مبارک باشد) وه جون خوت و بچونت ( به جان خودت و بچه هایت) وه جوون خوور و برارونت( به جان خواهر و برادرانت ) سال و ما خوشی داشته بووئی( سال و ماه خوشی داشته باشی)خوش بگذرونی ، صد سال وئی سالیا ( صد سال به این سالها) خود را آماده می کردند تا جهت زنده نگاه داشتن سنت ها و آیین نیکوی ملی و اسلامی و همچنین نگاهبانی ،تقویت و تحکیم  آیین ها و میراث فرهنگی غنی سرزمین مادری شان با اعمال شوعید لری  چندین ویزگی  فرهنگی نوروز ماندگار خود را (همانگونه که فراگرفته بودند)در بستر و گستره فرهنگ زیبای لری دنبال و به فرزندان نیزمنتقل نمایند:

- ویژگی های فرهنگی نوروز در لرستان

یادآوری و زنده نگاه داشتن خاطره درگذشتگان (شوالفه و جمعه آخر سال و نوعید)

  تمرین گذشت و فداکاری و زمان صلح و دوستی ورفع کدورت ها (عید مارکی)

 اصل احترام به بزرگترهای فامیل (عید مارکی)

 الگودهی بخشش و قدردانی به کوچکترها وتازه واردان (عیدانه)

 سازمندی خود و خانه در عصر جدید ( کاردرسی و گردیله گیری)  

 طبیعت گرائی وحفظ اتصال حلقه ارتباط  و نیاز متقابل طبیعت و انسان (شمه بدری)

 میثاق دوری از زشتی ها و پلیدی (سیزه غریو و چارده ودری)

حفظ  وتقویت شادی گرائی ، شادکامی و نشاط جسم و روان و امادگی های فردی با بکارگیری ابزارها و فنون روانشاختی فرهنگ قومی {رقص ها(رقص های دوپا و سه پا و شونه شکی و سنگین سماع )بازی ها (بازی های دارپلو و جوزو و هرازگونی و...) و شیرینی پزی و آشپزی (کاک ،کلوچه های آردی و برنجی، کلوآ شیر، برساق ،چزنک رغو، قاوویت و...  )

اعمال و آیین های عید نوروز در لرستان

  گرد گیری :خانه تکانی و گردگیری که معمولا با ویژگی کارگروهی نه تنها اعضا خانواده  بلکه در صورت امکان کمک دوستان و همسایگان و دیگر اقوام  صورت می گیرد

 جمعه آخر: سالاهالی لرستان عصر آخرین پنجشنبه سال را در حالی که معمولا لباس نو بر تن کرده و مقداری حلوا ، نقل و خرما جهت خیرات درگذشتکان با خود حمل می کنند بر مزار درگذشتگان خویش در آرامگاه ها و قبرستان های انان گرد می آیند.

 شب الفه :عصر یک روز پیش از شب عید را در لرستان (الفه ) گویند ، در این شب نیز مراسمی مانند شب جمعه آخر سال انجام می دهند  و در قبرستان ها بر مزار عزیزانشان گرد می آیند 

 نو عید :کسانی که در طول سال عزیزی را از دست می دهند در صورتی که اولین نوروز پس از فوت وی باشد دوستان و آشنایان به منزل ایشان می روند و با قرائت فاتحه هم یاد متوفی را گرامی داشته و هم از اوضاع و احوال بازماندگان  آن باخبر و اگاه و احیانا و در صورت نیاز مساعدت و دلجویی می کنند.

 عید مارکی :چند ساعت قبل از تحويل سال نو سفره هفت سين كه شامل: سيب، سركه، سماق، سنجد، سكه، سبزي، و سير و  یا همچنين يك كاسه آب، كمي نان، ماست، پنير، تخم مرغ رنگ كرده، آينه، شمع، ماهي، اسپند دود كرده، عنبر بو، انواع شيريني و ميوه و آجيل در روي سفره چيده مي شود وبعد از چيدن سفره هفت سين همه اهل خانواده در حاليكه لباس نو پوشيده اند بدور آن مي نشينند و منتظر تحويل سال ميگردند. در اين مدت كودكان در مورد تحويل گرفتن عيدي از پدر و مادر خود و ساير اقوام با همديگر صحبت ميكنند. و بزرگتران در مورد داستانهاي شاهنامه  از جمله ملك جمشيد و جشن نوروز كه منسوب بدو است، سخن مي گويند.

در روستاهای لرستان با تیراندازی اعلام تحویل سال شده و  پس از سرکشیدن در قرآن مردان گروه گروه به خانه بزرگ و ریش سفید روستا رفته و پس از وی به سایر خانه ها سرکشی کرده و با افراد ان خانه ها عید دیدنی می کنند 

  شمه در :عیدانه :عیدی که پدرو ومادر یا بزرگترها در روزهای نوروز به کوچکترها می دهند. به تازه عروسان هم در روز های نوروز در دید و بازدید های فامیلی عیدانه ویزه نوروزی داده می شود.

 سیزه غریو و چارده ودر : در لرستان بویژه خرم آباد  گذشته بجای  سیزده به در معمولا آیین چهارده به در مرسوم بود و  روز اول سال ( روز نوروز و عید ) را بحساب نمی آورند و ان را « سیزه غریو » ( یعنی سیزده به در غیربومی ) می نامیدند . امروزه برخی از اهالی هر دو روز سیزده و چهارده فروردین را  به دامن طبیعت پناه می برند.

درد و قضا و بلا نه د اي روز سيزه وا اي سوزي آو بوره

درد و قضا وبلا را در این روز سیزده با این سبزه آب ببرد.

 

نویسنده : عارف